E.E.S.V. Securex Corporate
Maatschappelijke zetel: Tervurenlaan 43, 1040 Brussel
Ondernemingsnummer: BTW BE 0877.510.104 - RPR Brussel

Vakantie/schorsingen

Arbeidsongeschiktheid > 1. Rechten en verplichtingen van de werkgever en van de werknemer

Lees eerst even dit...

Arbeidsongeschiktheid is de onmogelijkheid voor de werknemer om het contractueel overeengekomen werk te verrichten en, meer bepaald, het werk dat uitgevoerd moet worden op het ogenblik waarop de ongeschiktheid zich voordoet. Dat sluit niet meteen uit dat de werknemer niet meer in staat zou zijn om een ander werk bij een andere werkgever te verrichten tijdens de duur van zijn ziekte of dat hij in het kader van de verplichte verzekering gezondheidszorg en uitkeringen geschikt verklaard zou kunnen worden.

De onmogelijkheid voor de werknemer om zijn werk uit te voeren als gevolg van een ziekte (ziekte in het privé- of in het beroepsleven) of een ongeval (ongeval in het privé- of in het beroepsleven of op de weg naar en van het werk) schorst de uitvoering van de arbeidsovereenkomst.

 

Wat zijn de verschillende categorieën geneesheren die een rol spelen?

In deze materie spelen verschillende categorieën geneesheren een rol en daarom is het nuttig om hun specifieke taak even nader toe te lichten:

Welke verplichtingen heeft de werknemer?

De wet [1] legt aan een zieke werknemer 3 verplichtingen op:



[1] Art. 31, § 2 en 3 van de wet van 3 juli 1978.

Eerste verplichting: de werkgever onmiddellijk verwittigen

Principe

De werknemer moet de werkgever onmiddellijk van zijn arbeidsongeschiktheid op de hoogte brengen. De wet zegt niet hoe hij deze verplichting moet vervullen noch binnen welke termijn hij zijn werkgever moet verwittigen.

Hoewel de wet geen termijn voor de verwittiging voorziet, wordt algemeen aangenomen dat de verwittiging moet gebeuren zodra de werknemer in staat is om dit te doen en bij voorkeur bij de aanvang van de werkdag, behalve in geval van overmacht[1]. De werknemer mag gelijk welk middel gebruiken om zijn werkgever te verwittigen (telefoon, fax, e-mail, ...). Hij mag de werkgever zelf verwittigen of dit door iemand anders laten doen. De bewijslast rust op de werknemer die elk bewijsmiddel mag aanwenden, ook de getuigenis.

Verlenging of hernieuwing van de ongeschiktheid

De werknemer moet de verwittigingsplicht ook naleven indien hij hervalt of wanneer de arbeidsongeschiktheid verlengd wordt.

Sanctie bij niet-naleving van de verwittigingsplicht en bij laattijdige verwittiging

Sinds 1 januari 2014 stelt de wet dat de werkgever, indien de werknemer hem niet of te laat van zijn arbeidsongeschiktheid verwittigt, mag weigeren om het gewaarborgd loon te betalen voor de dagen die aan de verwittiging voorafgaan. Deze sanctie wordt niet toegepast wanneer de werknemer kan aantonen dat hij niet of te laat verwittigd heeft omwille van overmacht.

De werknemer zal voor deze dagen ook geen uitkeringen van zijn ziekenfonds kunnen opeisen vermits deze in principe slechts na het verstrijken van de periode van gewaarborgd loon toegekend worden.



[1] Het feit dat de laattijdige verwittiging al dan niet te wijten is aan een geval van overmacht is een feitenkwestie. In geval van geschil zijn enkel de arbeidsrechtbanken bevoegd om de overmacht te beoordelen.

Tweede verplichting: de werkgever een medisch getuigschrift overhandigen

Principes

Het medisch getuigschrift dient om de arbeidsongeschiktheid van de werknemer te bewijzen.

Wettelijk gezien is de werknemer niet verplicht om een medisch getuigschrift aan de werkgever te overhandigen [1]. Hij moet dit echter wel doen als deze verplichting in het arbeidsreglement [2] opgenomen werd of in een collectieve arbeidsovereenkomst en ook indien de werkgever dit uitdrukkelijk vraagt. In deze gevallen mag de werknemer enkel in geval van overmacht van deze verplichting afwijken.

Het getuigschrift is enkel geldig als het door een beoefenaar van de geneeskunde opgemaakt werd, dat wil zeggen de behandelende geneesheer, een andere geneesheer, of zelfs een tandarts of een vroedvrouw binnen de grenzen van hun bevoegdheden [3]. Het medisch getuigschrift mag ook door een buitenlandse geneesheer opgemaakt worden. Dit getuigschrift geeft de werknemer recht op het gewaarborgd loon voor zover het alle verplichte vermeldingen bevat die door de Belgische wetgeving over de arbeidsongeschiktheid opgelegd zijn. 

Vermeldingen in het medisch getuigschrift

Het medisch getuigschrift moet het volgende vermelden [4]:

De aard van de ziekte wordt nooit vermeld vermits dat onder het medisch geheim valt.

Het arbeidsreglement kan de werknemer verplichten om een medisch getuigschrift te overhandigen dat bijkomende gegevens bevat:

Verzendtermijn van het medisch getuigschrift

De werknemer moet het medisch getuigschrift versturen binnen twee werkdagen te rekenen vanaf de dag van de arbeidsongeschiktheid of de dag van de ontvangst van de aanvraag, behalve indien er bij collectieve arbeidsovereenkomst of in het arbeidsreglement in een andere termijn voorzien werd.

Het gaat hier om werkdagen, dat wil zeggen alle dagen van de week, met uitsluiting van de zondag en de feestdagen. Indien de werknemer het getuigschrift via de post verstuurt, is het de verzending en niet de ontvangst die zich binnen deze twee werkdagen moet situeren. De poststempel geldt als bewijs. 

Verlenging of hernieuwing van de arbeidsongeschiktheid

De wet legt geen formaliteiten op wanneer de ongeschiktheid na de aanvankelijk voorziene termijn voortduurt. Doorgaans baseert men zich hier dan ook op de regels voorzien bij de aanvang van de arbeidsongeschiktheid. 

Sancties in geval van laattijdige overhandiging van het getuigschrift of van overhandiging van een onvolledig getuigschrift

In geval van laattijdige overhandiging van het getuigschrift stelt de wet dat de werkgever mag weigeren om het gewaarborgd loon te betalen voor de dagen die de voorlegging van het getuigschrift voorafgaan. Deze sanctie wordt niet toegepast wanneer de werknemer kan aantonen dat de vertraging aan overmacht te wijten is.

De werknemer die zijn werkgever verwittigt (bijvoorbeeld per telefoon), maar geen medisch getuigschrift overhandigt terwijl hij daar wel toe verplicht was, is niet onwettig afwezig. Hij kan evenwel geen aanspraak maken op de betaling van het gewaarborgd loon zolang dit medisch getuigschrift niet aan de werkgever overgemaakt is.

Indien de overtreding zich herhaalt en de werknemer, via een aangetekend schrijven, reeds meerdere verwittigingen wegens nalatigheid ontvangen heeft, mag de werkgever, welsiwaar met de nodige voorzichtigheid, overwegen om hem wegens onwettige afwezigheid om een dringende reden te ontslaan.

De wet legt geen specifieke sanctie op wanneer het medisch getuigschrift niet alle verplichte vermeldingen bevat. De werkgever kan wel een specifieke sanctie in het arbeidsreglement inlassen. Een deel van de rechtspraak en van de rechtsleer oordeelt overigens dat de werknemer zijn recht op het gewaarborgd loon verliest als hij niet binnen de gestelde termijn een medisch getuigschrift opstuurt dat aan de wettelijke bepalingen voldoet.


[1] Deze verplichting staat enkel in de wet voor de thuisarbeider.

[2] Daarom is het zo belangrijk dat de werknemer een kopie van het arbeidsreglement ontvangt.

[3] Het mag evenwel niet gaan om een apotheker of een verpleger.

[4] Art. 31, §2 van de wet van 3 juli 1978.

Derde verplichting: zich onderwerpen aan de eventuele controle uitgevoerd door een controlearts

Principes

De werkgever heeft het recht om op eender welke wijze te controleren of de werknemer werkelijk arbeidsongeschikt is. Het meest aangewezen controlemiddel is het medisch onderzoek.  De werknemer mag niet weigeren om een door de werkgever gemachtigde en bezoldigde geneesheer te ontvangen, noch om zich door hem te laten onderzoeken.

De mogelijkheid om te controleren of de werknemer werkelijk ziek is, geldt van zodra de werknemer laat weten dat hij arbeidsongeschikt is, zelfs voordat het eventuele medische getuigschrift toekomt, en dit gedurende de ganse periode van ongeschiktheid, ook na de periode die door het gewaarborgd loon gedekt is.  De controle is niet beperkt tot de werkuren van een normale werkdag voor de werknemer en kan alle dagen plaatshebben, dus ook op zon- en feestdagen.  Ze moet evenwel op een redelijk tijdstip gebeuren (wat een feitenkwestie is).  Tijdens een zelfde periode van arbeidsongeschiktheid kunnen er meerdere controles plaatsvinden.

Persoon belast met de controle

De werkgever beschikt over een grote vrijheid bij de aanstelling van een controlearts. De geneesheer die de controle uitvoert, moet evenwel aan een aantal voorwaarden voldoen[1]: hij moet gerechtigd zijn om de geneeskunde te beoefenen en 5 jaar ervaring als huisarts of een vergelijkbare praktijk hebben.  Bovendien moet hij bij elke opdracht een onafhankelijkheidsverklaring tekenen.  Hij mag ook niet de preventieadviseur-arbeidsgeneesheer van het bedrijf zelf zijn.

Verloop van de controle en verplichtingen van de werknemer

De gezondheidstoestand van de werknemer kan zo slecht zijn dat hij niet in staat is om zich te verplaatsen. Het verloop van de controle hangt af van deze vaststelling.

Indien de werknemer de toelating heeft om zijn huis te verlaten of niets erop wijst dat hij dat niet mag, mag de controlearts ofwel de controle bij de werknemer thuis uitvoeren en hem daarbij al dan niet vooraf verwittigen van zijn komst, ofwel de werknemer vragen om op een bepaald tijdstip naar een bepaalde plaats te komen.

Indien het medisch getuigschrift vermeldt dat de werknemer zijn huis niet mag verlaten, moet de controlearts de controle bij de werknemer thuis verrichten of op het adres dat de werknemer aan de werkgever meegedeeld heeft. In elk geval moet de werknemer de nodige voorzorgen nemen om de controle mogelijk te maken.  Dat houdt in dat hij de werkgever moet verwittigen wanneer hij zich op een andere plaats dan zijn woonplaats bevindt, bijvoorbeeld bij een familielid, of van zijn nieuw adres indien hij onlangs verhuisd is.  Bovendien moet hij zijn brievenbus geregeld leegmaken zodat hij het bericht dat de controlearts zal langskomen of dat hij zich op het medisch kabinet van de controlearts moet aanbieden, zou vinden.

Ook indien de arbeidsongeschikte werknemer naar het buitenland wenst te vertrekken, moet hij het recht van zijn werkgever om een controle uit te laten voeren, mogelijk maken en hem dus zijn verblijfplaats in het buitenland meedelen. Hoewel deze mededelingsplicht in de wet opgenomen is, is het toch aan te raden ze ook in het arbeidsreglement te vermelden.  Wanneer de werkgever over het verblijfsadres van de werknemer beschikt, kan hij een controlearts sturen, ook al bevindt de werknemer zich in het buitenland.  In bepaalde gevallen is het zelfs verdedigbaar om de werknemer op te roepen om zich op een vastgesteld tijdstip naar het kabinet van een dokter in België te begeven om zich daar aan de medische controle te onderwerpen[2]

Mogelijkheid om een beschikbaarheidstijd in te voeren of het ‘medisch huisarrest’

De wet geeft sinds 1 januari 2014 ook de mogelijkheid aan de sectoren en de werkgevers om in een collectieve arbeidsovereenkomst of in het arbeidsreglement op te nemen dat de werknemer gedurende een bepaalde tijdsspanne thuis[3] moet blijven om een controlebezoek van de controlearts mogelijk te maken.

De periode dat de werknemer zich ter beschikking moet houden van de controlearts mag maximum 4 aaneengesloten uren bedragen en moet tussen 7 uur ’s ochtends en 20 uur ’s avonds liggen.  Zo kan het arbeidsreglement bijvoorbeeld bepalen dat de werknemer zich in geval van arbeidsongeschiktheid thuis ter beschikking moet houden van de controlearts tussen 14 en 18 uur. 

Opgelet!  U kan enkel van deze mogelijkheid gebruik maken:

We brengen tenslotte nog even in herinnering dat werkgevers volgens de wet hun werknemers tijdens de volledige duur van hun arbeidsongeschiktheid kunnen uitnodigen om een medische controle te ondergaan. De beperkingen van het ‘medisch huisarrest’ hebben dus geen invloed op dit fundamenteel recht van de werkgever.

Kosten verbonden aan de controle

De verplaatsingskosten van de werknemer alsook de kosten eigen aan de controle (verplaatsingskosten en erelonen van de controlearts) vallen ten laste van de werkgever.

Opdracht van de controlearts en grenzen van de medische controle

De controlearts gaat na of de arbeidsongeschiktheid, de vermoedelijke duur van de arbeidsongeschiktheid en, in voorkomend geval, de overige medische gegevens die een weerslag hebben op de betaling van het gewaarborgd loon (bijvoorbeeld de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid: ongeval in het privéleven, arbeidsongeval of ongeval tijdens het beoefenen van een sport) kloppen.

Alle overige bevindingen (bijvoorbeeld de aard van de ziekte, de voorgeschreven geneesmiddelen) vallen onder het medisch geheim en mogen niet aan derden meegedeeld worden.

Een controle waarbij het medisch geheim niet gerespecteerd wordt, heeft geen enkele waarde.

Overhandiging van het medisch advies

De controlearts overhandigt, zo snel als mogelijk, zijn schriftelijke bevindingen aan de werknemer, eventueel na raadpleging van de behandelende geneesheer. Hij voegt er een exemplaar van zijn onafhankelijkheidsverklaring aan toe.

Indien de gecontroleerde werknemer niet akkoord gaat met de bevindingen van de controlearts, vermeldt hij dat in dit geschrift. De definitieve bevindingen van de controlearts worden schriftelijk aan de werknemer overgemaakt.  Ook de werkgever ontvangt de schriftelijke bevindingen van de controlearts en het tweede exemplaar van de onafhankelijkheidsverklaring.

Sancties in geval van betwisting van de arbeidsongeschiktheid

De werkgever kan weigeren het gewaarborgd loon aan de werknemer uit te betalen vanaf de datum van het eerste medisch controleonderzoek dat aanleiding geeft tot betwisting en enkel voor de ongeschikheidsperiode waarvoor er betwisting is.

Voorbeeld: Een werknemer heeft aan zijn werkgever een medisch getuigschrift overgemaakt waaruit blijkt dat hij voor 2 weken arbeidsongeschikt is. Na de 1ste week arbeidsongeschiktheid stuurt de werkgever een controlearts.  De controlearts oordeelt dat de werknemer in staat is om te werken.  De werknemer is het daar niet mee eens en herneemt het werk niet.  Het gewaarborgd loon kan worden geschorst vanaf de dag waarop de controle verricht werd, doch niet voor de voorgaande periode.

Sancties in geval van weigering van controle

Sinds 1 januari 2014 stelt de wet dat de werkgever, in geval de werknemer zich aan de medische controle onttrekt, mag weigeren om het gewaarborgd loon te betalen voor de dagen die aan de onderwerping aan de medische controle voorafgaan. Het gewaarborgd loon zal dus niet betaald moeten worden vanaf de eerste dag van de arbeidsongeschiktheid tot de dag waarop er werkelijk een medische controle heeft kunnen plaatsgevonden[5]

Het gewaarborgd loon mag evenwel niet geweigerd worden indien de controlearts zich bij de woonplaats van de werknemer aanbiedt terwijl de werknemer afwezig is en hij de toelating heeft om de woning te verlaten. In dat geval moet de controlearts de werknemer immers op zijn medisch kabinet uitnodigen (oproepingsbrief).  Beantwoordt de werknemer de uitnodiging niet, en laat hij zich dus niet op het kabinet van de dokter controleren, dan mag het gewaarborgd loon uiteraard wel geweigerd worden.  De controlearts moet de werknemer wel een redelijke termijn geven om zich bij zijn kabinet aan te bieden: de afwezige werknemer moet immers de nodige tijd krijgen om de oproepingsbrief te vinden en zich naar het kabinet te begeven.

Het gewaarborgd loon kan eveneens geweigerd worden aan de werknemer die niet thuis was op het moment van de controle indien hij op dat moment onder het ‘medisch huisarrest’ viel (zie hoger), zelfs indien zijn medisch attest vermeldt dat hij de toelating heeft om de woning te verlaten.

Wettige redenen

De werkgever mag niet weigeren om het gewaarborgd loon te betalen indien de werknemer wettige redenen had om zich aan de medische controle te onttrekken. Dit zal bijvoorbeeld het geval zijn indien de werknemer op het moment dat de controlearts voor zijn deur staat bij zijn huisdokter is of in het ziekenhuis opgenomen is[6]

Wat verder nog onder wettige redenen verstaan kan worden, is voor discussie vatbaar. Het lijkt ons dan ook aan te raden dat de controlearts in geval van afwezigheid van de werknemer steeds een oproepingsbrief achterlaat, dus ook indien het medisch huisarrest van toepassing is (zie hoger), zodat de werknemer zich op een later tijdstip alsnog naar het kabinet van de dokter kan begeven.

Het bewijs van de wettige redenen moet door de werknemer geleverd worden.

Ontslag om dringende reden?

Er moet heel voorzichtig omgesprongen worden met een eventueel ontslag om dringende redenen. Men moet een kennelijke fout kunnen inroepen.

 


[1] Wet van 13 juni 1999 en koninklijk besluit van 20 september 2002.

[2] De kosten voor de verplaatsing van de werknemer vallen echter steeds ten laste van de werkgever!

[3] Of op een ander, aan de werkgever meegedeeld, adres.

[4] De sociale partners hebben deze maatregel immers uitgewerkt om de afschaffing van de carensdag te compenseren. Deze precisering staat niet uitdrukkelijk in de wet, maar werd aangebracht door de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.

[5] Deze sanctie kan echter enkel betrekking hebben op het gewaarborgd loon verschuldigd voor de periode arbeidsongeschiktheid aangeduid op het medisch getuigschrift dat aanleiding gegeven heeft tot de geplande medische controle.

[6] Voorbeelden opgenomen in de memorie van toelichting bij de wet van 26 december 2013 op het eenheidsstatuut.

Wat zijn de belangrijkste wettelijke referenties?